Last updated: 18 พ.ย. 2569 | 8 จำนวนผู้เข้าชม |
หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา: โพสต์ แชร์ คอมเมนต์ หรือรีวิว อาจกลายเป็นคดีอาญาได้หรือไม่?
ในยุคที่ทุกคนสามารถแสดงความคิดเห็นผ่าน Facebook, TikTok, YouTube หรือ LINE ได้เพียงปลายนิ้ว การโพสต์ข้อความเพื่อระบายความไม่พอใจ วิจารณ์การทำงานของผู้อื่น หรือเปิดเผยพฤติกรรมของบุคคลที่เราเห็นว่าไม่ถูกต้อง กลายเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ทุกวัน
แต่สิ่งที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ การเผยแพร่ข้อความบางประเภทอาจนำไปสู่ความรับผิดทางกฎหมาย โดยเฉพาะความผิดฐาน หมิ่นประมาทโดยการโฆษณา ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328 ซึ่งมีโทษสูงกว่าความผิดฐานหมิ่นประมาททั่วไป
คำถามคือ เราสามารถโพสต์เตือนภัยคนอื่นได้หรือไม่? การไม่เอ่ยชื่อถือว่าปลอดภัยหรือไม่? หากข้อความเป็นความจริงจะยังมีความผิดหรือเปล่า? และถ้าลบโพสต์ไปแล้วจะพ้นความรับผิดหรือไม่?
บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจประเด็นเหล่านี้ด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย
1. หมิ่นประมาทโดยการโฆษณาคืออะไร?
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 326 กำหนดความผิดฐานหมิ่นประมาทไว้ว่า ผู้ใดใส่ความผู้อื่นต่อบุคคลที่สาม โดยประการที่น่าจะทำให้บุคคลนั้นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง อาจมีความผิดฐานหมิ่นประมาท
ส่วนมาตรา 328 เป็นกรณีที่การหมิ่นประมาทกระทำโดยการโฆษณา เช่น การเผยแพร่ผ่านเอกสาร ภาพ ตัวอักษร ภาพบันทึกเสียงหรือภาพ การกระจายเสียง หรือการป่าวประกาศด้วยวิธีอื่น
กล่าวโดยง่าย หากมีการกล่าวหาหรือเผยแพร่ข้อความเกี่ยวกับบุคคลหนึ่งในลักษณะที่อาจทำให้บุคคลนั้นเสื่อมเสียชื่อเสียง และกระทำผ่านช่องทางการเผยแพร่ตามที่กฎหมายกำหนด ก็อาจเข้าข่ายความผิดฐานหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาได้
ตัวอย่างเช่น
โพสต์ Facebook กล่าวหาบุคคลอื่นว่าเป็นมิจฉาชีพ
เผยแพร่ภาพพร้อมข้อความกล่าวหาว่าบุคคลหนึ่งโกงเงิน
ทำคลิปวิดีโอเปิดเผยข้อมูลที่ทำให้บุคคลอื่นเสียชื่อเสียง
เผยแพร่ข้อความกล่าวหาผู้ประกอบการว่าหลอกลวงลูกค้า
เขียนบทความหรือโพสต์สาธารณะกล่าวหาบุคคลอื่นว่าทุจริต
อย่างไรก็ตาม การพิจารณาว่าเป็นความผิดหรือไม่ ต้องพิจารณาเนื้อหา บริบท วิธีการเผยแพร่ และองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายประกอบกัน ไม่ใช่ดูเพียงว่ามีการโพสต์ลงอินเทอร์เน็ตหรือไม่
2. ไม่เอ่ยชื่อ แต่คนอ่านรู้ว่าเป็นใคร ก็อาจมีความผิดได้
หลายคนเข้าใจว่าหากไม่ได้ระบุชื่อจริง นามสกุล หรือชื่อบริษัท ก็จะไม่ถือว่าเป็นการหมิ่นประมาท
ความเข้าใจดังกล่าวไม่ถูกต้องเสมอไป
เพราะประเด็นสำคัญคือ บุคคลที่อ่านข้อความสามารถเข้าใจได้หรือไม่ว่าข้อความนั้นหมายถึงใคร
ตัวอย่างเช่น
โพสต์ว่า “ผู้บริหารบริษัทแห่งหนึ่งในย่านนี้โกงเงินลูกค้า”
ระบุชื่อย่อ ตำแหน่ง หรือรายละเอียดเฉพาะที่ทำให้ทราบว่าเป็นบุคคลใด
นำภาพบุคคลมาเผยแพร่พร้อมข้อความกล่าวหา แม้ไม่ได้ระบุชื่อ
กล่าวถึงเหตุการณ์เฉพาะที่คนในวงการสามารถเชื่อมโยงไปยังบุคคลนั้นได้
แม้ไม่มีการเอ่ยชื่อโดยตรง แต่หากสามารถระบุตัวบุคคลได้จากข้อความหรือบริบท ก็อาจเป็นประเด็นที่นำไปสู่การดำเนินคดีหมิ่นประมาทได้
ดังนั้น การใช้ชื่อย่อ การเบลอชื่อ หรือการใช้ถ้อยคำอ้อม ๆ จึงไม่ได้รับประกันว่าจะปลอดภัยจากความรับผิดทางกฎหมาย
3. การรีวิวสินค้าและบริการ สามารถถูกฟ้องหมิ่นประมาทได้หรือไม่?
นี่เป็นประเด็นที่คนทั่วไปและผู้ประกอบการควรให้ความสำคัญ
ผู้บริโภคมีสิทธิแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับสินค้าและบริการที่ตนเองได้รับ แต่การใช้สิทธิดังกล่าวต้องอยู่ภายใต้ขอบเขตของกฎหมาย
ตัวอย่างเช่น
กรณีที่เป็นการบอกเล่าประสบการณ์
“สั่งสินค้าไปแล้วได้รับของล่าช้ากว่ากำหนด และยังไม่ได้รับคำชี้แจงจากร้านค้า”
ข้อความลักษณะนี้เป็นการบอกเล่าประสบการณ์ที่เกิดขึ้นกับตนเอง โดยควรมีข้อเท็จจริงรองรับ
กรณีที่อาจมีความเสี่ยง
“ร้านนี้โกงลูกค้า เป็นมิจฉาชีพ อย่าไปซื้อเด็ดขาด”
ข้อความลักษณะนี้มีลักษณะกล่าวหาว่าผู้ประกอบการกระทำผิดหรือมีพฤติกรรมไม่สุจริต จึงมีความเสี่ยงทางกฎหมาย หากไม่สามารถพิสูจน์ข้อเท็จจริงหรือเข้าเงื่อนไขข้อยกเว้นตามกฎหมายได้
สิ่งที่ควรจำคือ การไม่พอใจสินค้า การได้รับบริการไม่ดี หรือการมีข้อพิพาทกับผู้ประกอบการ ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถใช้ถ้อยคำกล่าวหาอีกฝ่ายได้ทุกลักษณะ
4. ถ้าข้อความที่โพสต์เป็นความจริง จะยังผิดหรือไม่?
ประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 330 ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้ถูกกล่าวหาว่าหมิ่นประมาทพิสูจน์ความจริงของข้อความได้ และหากพิสูจน์ได้ว่าเป็นความจริง ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ
อย่างไรก็ตาม กฎหมายมีข้อจำกัดสำคัญ กล่าวคือ ห้ามพิสูจน์ในกรณีที่ข้อความเป็นเรื่องส่วนตัว และการพิสูจน์นั้นไม่เป็นประโยชน์แก่ประชาชน
นอกจากนี้ การกล่าวอ้างว่า “เป็นเรื่องจริง” เพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้พ้นจากความรับผิดโดยอัตโนมัติ ผู้กล่าวอ้างต้องพิจารณาด้วยว่ามีหลักฐานสนับสนุนหรือไม่ และลักษณะการเผยแพร่เป็นไปโดยชอบหรือไม่
ตัวอย่างหลักฐานที่อาจเกี่ยวข้อง ได้แก่
สัญญาหรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง
หลักฐานการโอนเงิน
ใบเสร็จรับเงิน
ข้อความสนทนา
อีเมลหรือหนังสือโต้ตอบ
เอกสารจากหน่วยงานราชการหรือคำพิพากษา
การมีหลักฐานจึงเป็นเรื่องสำคัญ แต่ไม่ได้หมายความว่าควรนำข้อมูลทุกอย่างไปเผยแพร่ต่อสาธารณะโดยไม่พิจารณาผลทางกฎหมายก่อน
5. การติชมโดยสุจริต สามารถทำได้หรือไม่?
กฎหมายไม่ได้ห้ามประชาชนแสดงความคิดเห็นหรือวิพากษ์วิจารณ์บุคคลอื่นทั้งหมด
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329 กำหนดข้อยกเว้นสำหรับการแสดงความคิดเห็นหรือข้อความโดยสุจริตในกรณีต่าง ๆ เช่น
เพื่อความชอบธรรม ป้องกันตน หรือป้องกันส่วนได้เสียของตนตามคลองธรรม
การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงาน
การติชมด้วยความเป็นธรรมในเรื่องที่ประชาชนย่อมกระทำได้
การแจ้งข่าวด้วยความเป็นธรรมเกี่ยวกับการดำเนินการที่เปิดเผยในศาลหรือการประชุม
ตัวอย่างเช่น การวิจารณ์การทำงานของหน่วยงาน การแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับบริการที่ได้รับ หรือการแจ้งเตือนผู้บริโภคโดยสุจริตและมีเหตุผลรองรับ อาจได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย
แต่การใช้ถ้อยคำหยาบคาย การกล่าวหาเกินกว่าข้อเท็จจริง หรือการเผยแพร่ข้อมูลโดยมีเจตนาทำลายชื่อเสียง อาจทำให้เกิดข้อพิพาททางกฎหมายได้
หัวใจสำคัญจึงอยู่ที่ความสุจริต ความเป็นธรรม ข้อเท็จจริง และลักษณะการแสดงความคิดเห็นในแต่ละกรณี
6. โทษของการหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา
ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 328 ผู้กระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา ต้องระวางโทษ
จำคุกไม่เกิน 2 ปี และปรับไม่เกิน 200,000 บาท
เมื่อเปรียบเทียบกับความผิดฐานหมิ่นประมาททั่วไปตามมาตรา 326 ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ จะเห็นได้ว่ากฎหมายกำหนดโทษสำหรับการหมิ่นประมาทโดยการโฆษณาไว้สูงกว่า
นอกจากนี้ ผู้เสียหายอาจพิจารณาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนทางแพ่งได้ หากการกระทำนั้นเป็นการละเมิดและมีความเสียหายเกิดขึ้น
7. ลบโพสต์แล้ว ยังสามารถถูกดำเนินคดีได้หรือไม่?
คำตอบคือ ได้
การลบข้อความหรือปิดบัญชีสื่อสังคมออนไลน์ภายหลัง ไม่ได้ทำให้การกระทำที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้นหมดความรับผิดโดยอัตโนมัติ
เพราะผู้เสียหายอาจมีหลักฐานการเผยแพร่ข้อความไว้แล้ว เช่น
ภาพถ่ายหน้าจอ (Screenshot)
ลิงก์โพสต์
คลิปวิดีโอ
ข้อความที่มีผู้แชร์หรือส่งต่อ
ข้อมูลวันและเวลาที่เผยแพร่
หากพบว่าตนเองถูกหมิ่นประมาท ควรเก็บหลักฐานให้ครบถ้วนก่อนที่ข้อความจะถูกลบหรือแก้ไข และควรหลีกเลี่ยงการตอบโต้ด้วยข้อความที่อาจสร้างปัญหาทางกฎหมายเพิ่มเติม
8. หากถูกหมิ่นประมาท ควรดำเนินการอย่างไร?
หากพบว่ามีบุคคลเผยแพร่ข้อความที่ทำให้ตนเองหรือธุรกิจเสียชื่อเสียง ควรดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอน ดังนี้
ขั้นตอนที่ 1: เก็บหลักฐาน
บันทึกข้อความ ภาพ คลิปวิดีโอ ลิงก์ วันเวลา และข้อมูลที่ช่วยระบุตัวผู้เผยแพร่ หากเป็นไปได้ควรเก็บข้อมูลในลักษณะที่แสดงบริบทของข้อความทั้งหมด ไม่ใช่เฉพาะบางประโยค
ขั้นตอนที่ 2: วิเคราะห์ข้อความและองค์ประกอบความผิด
พิจารณาว่าข้อความนั้นเป็นการใส่ความหรือเป็นเพียงการแสดงความคิดเห็น มีการกล่าวถึงบุคคลใด สามารถระบุตัวผู้เสียหายได้หรือไม่ และเผยแพร่ด้วยวิธีใด
ขั้นตอนที่ 3: ประเมินแนวทางดำเนินคดี
อาจพิจารณาการเจรจา การขอให้ลบหรือแก้ไขข้อความ การแจ้งความร้องทุกข์ หรือการดำเนินคดีทางแพ่งเพื่อเรียกค่าสินไหมทดแทน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและความเสียหายที่เกิดขึ้น
ขั้นตอนที่ 4: ระวังเรื่องระยะเวลาตามกฎหมาย
ความผิดฐานหมิ่นประมาทเป็นความผิดอันยอมความได้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 333 โดยทั่วไปจึงต้องคำนึงถึงกำหนดเวลาร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 96 ซึ่งกำหนดระยะเวลา 3 เดือนนับแต่วันที่ผู้เสียหายรู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด
จึงไม่ควรปล่อยเวลาให้ผ่านไปโดยไม่ตรวจสอบกำหนดเวลาทางกฎหมาย
9. ข้อควรระวังสำหรับผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์
ก่อนโพสต์ข้อความเกี่ยวกับบุคคลอื่น ควรหยุดคิดสักเล็กน้อยและตรวจสอบว่า
ข้อความที่กำลังจะโพสต์เป็นข้อเท็จจริงหรือเป็นเพียงความคิดเห็น?
มีหลักฐานสนับสนุนข้อความนั้นหรือไม่?
มีการกล่าวหาว่าบุคคลอื่นกระทำผิดโดยไม่มีหลักฐานหรือไม่?
ผู้อ่านสามารถทราบได้หรือไม่ว่าข้อความนั้นหมายถึงใคร?
การเผยแพร่ข้อความดังกล่าวมีความจำเป็นและเป็นประโยชน์ต่อสาธารณะหรือไม่?
สามารถใช้ถ้อยคำที่สุภาพและเป็นกลางกว่าเดิมได้หรือไม่?
การใช้สิทธิในการแสดงความคิดเห็นเป็นสิ่งที่กฎหมายรับรอง แต่การใช้สิทธิดังกล่าวต้องไม่ละเมิดสิทธิและชื่อเสียงของบุคคลอื่นโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย
บทสรุป: เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น ต้องมาพร้อมความรับผิดชอบ
โลกออนไลน์ทำให้ทุกคนมีพื้นที่ในการแสดงความคิดเห็น แต่ข้อความเพียงไม่กี่บรรทัดอาจสร้างผลกระทบต่อชื่อเสียง อาชีพ และธุรกิจของบุคคลอื่นได้อย่างมาก
ในทางกลับกัน ผู้ที่ได้รับความเสียหายจากการถูกกล่าวหาโดยไม่เป็นธรรมก็มีสิทธิใช้กระบวนการทางกฎหมายเพื่อปกป้องชื่อเสียงและเรียกร้องความเป็นธรรม
ดังนั้น ก่อนเผยแพร่ข้อความใด ๆ ควรตรวจสอบข้อเท็จจริง ใช้ถ้อยคำอย่างระมัดระวัง และคำนึงถึงผลทางกฎหมายที่อาจตามมา
เพราะการโพสต์เพียงครั้งเดียว อาจกลายเป็นคดีความที่ต้องใช้เวลาและค่าใช้จ่ายในการต่อสู้คดี
________________________________
หากคุณกำลังเผชิญปัญหาการถูกหมิ่นประมาท หรือถูกดำเนินคดีจากการเผยแพร่ข้อความบนสื่อออนไลน์ ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินข้อเท็จจริงและแนวทางดำเนินการที่เหมาะสม